Uzimanje uzoraka za potrebe dendrokronologije

07:51h
0

U protekle dvije godine arheološkim iskopavanjima pred koprivničkim Gradskim vratima pronađeni su ostaci drvenog mosta i struktura bastiona u visokom stupnju očuvanosti. Već su tada uzeti uzorci za potrebe dendrokronološkog datiranja pojedinih stupova i greda, a s uzorkovanjem drvne građe nastavljeno je proteklih dana na krovištima Muzeja grada Koprivnice i zgrade Gradskih vrata kao i koprivničkog monoksila.

Stabla iste vrste koja rastu u sličnim klimatskim i stanišnim uvjetima pokazuju slične promjene širine godova tijekom vremena. Stoga je dendrokronološkim datiranjem koristeći širine godova moguće odrediti točnu kalendarsku godinu nastanka pojedinog goda. Za takvo datiranje potreban je referentni dendrokronološki niz koji se formira međusobnim preklapanjem godova uzoraka iste vrste drveća, ali različite starosti. Konstruiranje referentnog niza započinje kalendarski datiranim uzorcima najčešće živih stabala gdje je pojedinim godovima poznata kalendarska godina. Obzirom da se od živih stabala može konstruirati niz od svega par stotina godina za njegovo produljenje u prošlost potrebni su sve stariji uzorci drveta bilo da potječu iz starih građevina ili arheološkog materijala.

Dendrokronologija kao znanstvena metoda u Republici Hrvatskoj tek je u začetku, a dr. sc. Ernest Goršić sa Šumarskog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu jedini je koji se njome ozbiljno bavi. Radi uspostavljanja kronološkog referentnog niza od današnjice prema srednjem vijeku, uzeti su uzorci s nekoliko greda krovišta u Koprivnici te monoksila u dvorištu muzeja. Uzorkovanje je aktivnost kojom se buši uzorak od svega nekoliko milimetara širine, a ona ne narušava stabilnost krovne konstrukcije. Cilj projekta jest dobivanje apsolutnih datuma korištenjem drvnog materijala koje je moguće dobiti nakon mjerenja i obrade uzoraka te preklapanja s drugim uzorcima. Treba napomenuti kako se kronološki niz radi isključivo na hrastu kao najotpornijoj vrsti na vanjske uvjete.

Do sada je u Podravini jedino dendrokronološko datiranje provedeno na uzorcima lokaliteta Torčec – Gradić čije su drvene grede datirani oko 1263. godine (uzorci preklopljeni s austrijskim kronološkim nizom), a analizom radioaktivnog izotopa ugljena za istu fazu lokaliteta dobiven je širok vremenski raspon od 1150. do 1280. godine. U Koprivnici se preliminarnom obradom može utvrditi tek uža datacija koprivničkog monoksila kojem je na Institutu „Ruđer Bošković” radiokarbonskom analizom određena starost od 160 do 300 godina. Usporedbom novog uzorka (sačuvano 140 godova) s poznatim uzorcima iz repaške šume i Donjeg Miholjca nije pronađeno preklapanje u posljednjih 250 godina tako da je velika vjerojatnost kako je stablo monoksila srušeno negdje između 1700. i 1750. godine. Mogućnost dobivanja takvih podataka značajni su u muzejskoj (arheološkoj) djelatnosti budući da je način određivanja starosti takvih uzoraka relativno brz i lako dostupan.